Od dawna czujesz, że coś jest nie tak?
Umów się na
kompleksową diagnostykę
i rozpocznij prawdziwe leczenie.
Wszystko co powinieneś wiedzieć o zespole dysfunkcji (nie tylko) seksualnych po SSRI.
PSSD – co to?
PSSD (Post-SSRI Sexual Dysfunction) to zespół dysfunkcji seksualnych po co najmniej 3 miesięcznym odstawieniu leków z grupy SSRI (sertralina, fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, citalopram, escitalopram), SNRI (wenlafaksyna, duloksetyna), klomipraminie, amitryptylinie. To jego definicja, w praktyce ten zespół WCALE nie dotyczy tylko sfery seksualnej.
PSSD – objawy.
PSSD to nie do końca objawy odstawienia SSRI, bo objawy odstawienne pojawiają się dość szybko. Szczególnie przy nagłym odstawieniu leków z tej grupy.
Zespół ten objawia się to realnym brakiem odczuwania, charakterystyczna cecha to brak czucia w okolicy genitalnej na tyle nasilony, że część pacjentów opisuje brak odczuwania nawet twardej szczoteczki potartej o genitalia. Nie do końca rozumiem dlaczego ktoś pierwszorazowo pocierał genitalia twardą szczoteczką, ale spróbuj sam!
A tak poważnie, nasilenie może być tu bardzo zmienne. Poza tym możesz mieć osłabiony, nieprzyjemny orgazm, lub nawet jego brak. To łączy się z występującym tu obniżonym libido.
PSSD – mężczyzna
Charakterystyczne są zaburzenia erekcji i przedwczesny wypływ nasienia.
PSSD – kobieta
Charakterystyczne jest obniżone nawilżenie i zmniejszona wrażliwość brodawek sutkowych.
PSSD – anhedonia po SSRI
Powyżej wymieniłem tylko objawy seksualne, wpisujące się w definicję tego zespołu.
Anhedonia, spłaszczenie afektywne i odcięcie od przyjemności ogólnie, nie tylko seksualnie, również tu występują, a są już z definicji pomijane.
W bardziej czułych badaniach, klinicznie istotna apatia po SSRI może dotykać ponad 90% badanych.
PSSD – jak często?
Szacuje się, że 1-3% użytkowników SSRI jest potencjalnie dotkniętych tym zespołem, w praktyce, liczba ta jest raczej niedoszacowana. Inne źródła wskazują na 4,3 osoby na 100 tysięcy, w przypadku skrajnej, trwałej postaci.
W grupie osób dotkniętych tym zespołem, objawy powyżej 6 miesięcy utrzymują się u prawie 75% z nich. Nie ma na ten moment wystarczających badań epidemiologicznych, wskazujących na dokładną częstość.
PSSD – mechanizm, czyli jak powstaje?
Nie określono dokładnej przyczyny powstawania PSSD, poniższe mechanizmy są spekulowane, bierze się pod uwagę 4 główne z nich.
Pierwszym z nich jest mechanizm genetyczny, w badaniu na ludzkich komórkach embrionalnych nerki, po 30 dniowej ekspozycji na citalopram wykazano zmianę metylacji DNA, co przekładało się na zmianę ekspresji genów, między innymi oksytocyny, która jest kluczowa dla funkcji seksualnych. To dowód na to, że SSRI mogą trwale przeprogramować geny związane z seksualnością.
Innym mechanizmem epigenetycznym może być też wyciszenie dopaminergicznych szlaków nagrody. To właśnie blokada szlaków dopaminowych tłumaczy anhedonię i emocjonalne otępienie.
Pod uwagę brana jest też desensytyzacja, czyli odwrażliwienie receptorów serotoninowych 5HT1A. Przewlekła stymulacja serotoninowa prowadzi do trwałego odwrażliwienia receptorów, które fizjoloficznie regulują motywację seksualną. Po odstawieniu leku w tej sytuacji układ nie wraca do stanu wyjściowego.
Najnowszy przegląd wskazuje też deplecję neurosteroidów, czyli znaczny spadek, lub wyczerpanie hormonów steroidowych produkowanych w układzie nerwowym. Podobny mechanizm jest po finasterydzie i izotretynoinie.
PSSD – leczenie
Początkowo muszę Cię zasmucić. Nie ma udowodnionej metody, która by u wszystkich działała, są jednak opcje pośrednie i opcje, które mogą podziałać. Poniżej dowiesz się też co może Ci w tej sytuacji najbardziej zaszkodzić, więc nie załamuj się i doczytaj do końca.
Co pogarsza PSSD?
Powrót do poprzedniego SSRI, lub zamiana na inny typowy może pogorszyć objawy, według relacji pacjentów. Tutaj przemyślałbym pewną opcję, jeśli SSRI zostało odstawione i już wtedy dawało te działania niepożądane, to spodziewałbym się pogłębienia PSSD przy ponownym włączeniu. Jeśli SSRI działał i nie sprawiał tych problemów, jako leczenie któregoś rzutu, mogłoby to mieć potencjał do chociaż częściowego sukcesu.
Substancje psychoaktywne ogólnie, szczególnie wymieniana jest tutaj psylocybina, będąca substancją aktywną grzybów halucynogennych.
Substancje naturalne, które same wywoływało objawy podobne do PSSD takie jak Ashwaganda i dziurawiec.
Co może pomóc na PSSD?
Zamiana SSRI na bupropion może poprawić funkcje seksualne, jednak w leczeniu PSSD jego skuteczność jest podobna do placebo. Wiele doniesień mówi nawet, że bupropion pogłębiał PSSD. W praktyce jest to jednak często metoda leczenia pierwszego wyboru, wybierana przez specjalistów z całego świata.
Sildenafil i tadalafil mogą pomóc mechanicznie, choć nie zawsze, bo nie działają na libido, a wymagają podniecenia. W praktyce te leki też nie podziałają u wszystkich, a na pewno nie podziałają na wszystkie aspekty tego zespołu.
Zamiana SSRI na wortioksetynę poprawia funkcje seksualne w przypadku stosowania, jednak tutaj również brakuje większych badań przy PSSD, sama opcja wydaje się opcją sensowną i godną rozważenia.
Pozostałe opcje, to moje opcje autorskie, powyższych i poniższych nie testuj sam, tylko wyłącznie pod kontrolą lekarza.
Trazodon XR może poprawiać funkcje seksualne obniżone po SSRI, jednocześnie, zależnie od dawki, jest dobrym lekiem przeciwdepresyjnym, przeciwlękowym i nasennym. Przy niskim ryzyku objawów ubocznych.
Tianeptyna, która często sprawdza się w sytuacjach depresji lekoopornych, zapewne przez swoje działanie na receptory opioidowe, tutaj widzę potencjał w poprawie spłycenia emocjonalnego.
Poza tym wyrównanie niedoborów, przede wszystkim niskiego testosteronu. Występujące niedobory mogły pojawić się w trakcie leczenia SSRI i utrzymać się przez resztę czasu. Niedobór testosteronu w wynikach laboratoryjnych, czyli w normach, podobnie jak nawet niedobór ferrytyny w normie, nie musi oznaczać, że tego niedoboru nie masz, od tego jest odpowiednio wyszkolony lekarz, żeby dokładnie to zdiagnozować.
Nie może tu też zabraknąć psychoterapii. Sam jestem niezmiennie największym zwolennikiem nurtu poznawczo-behawioralnego.
Jak odstawić SSRI?
Nigdy samemu, bo możesz sobie naprawdę bardzo zaszkodzić, szczególnie, jeśli odstawiasz paroksetynę. Odstawiaj zawsze pod kontrolą lekarza.
PSSD – czy jest wyleczalne?
Wiele danych pochodzi z relacji pacjentów, cierpiących na PSSD. Jeśli widzisz u siebie PSSD, nie ufasz lekarzom, bo to w końcu oni dali Ci te leki, wiedz, że Twój szaman z internetu Ci nie pomoże.
Potrzebujesz lekarza o podejściu holistycznym, który zna się nie tylko na leczeniu głowy, ale również na diagnostyce i leczeniu potencjalnych niedoborów, które mogły wystąpić wraz ze stosowaniem wymienionych leków i nasilać objawy PSSD. Dobrze, żebyś poszukał właśnie kogoś takiego.
Wierzę, że PSSD jest wyleczalne, czego dowodzi pewna poprawa u niektórych pacjentów. Nadal istnieją metody leczenia, których nie miałem okazji wypróbować, a mają potencjał zadziałać. Przyznam jednak, że bardziej na komponentę psychiczną, niż seksualną. Wyleczenie więc jest czymś osiągalnym, ale wymaga prób i wytrwałości.
Jeśli podejrzewasz u siebie PSSD i potrzebujesz diagnostyki, jak również leczenia, umów się na konsultację.
Źródła
PMID: 34719438; PMID: 37085865; PMID: 39289881; PMID: 42430418; PMID: 42430418; PMID: 28778697; PMID: 36898260; PMID: 34627736
Malleza S. Antidepressant-induced emotional blunting. Psychopharmacology Institute. 2025.
Siwek M i wsp. TED, Psychiatr Pol. 2025;59(1):7–24.
Canadian PSSD Society. Post-SSRI Sexual Dysfunction (PSSD): Healthcare Provider Information Guide. pssdcanada.ca.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Skorzystaj z pomocy specjalisty
Umów konsultację online i omów swoje wyniki z lekarzem.
Na konsultacji przeanalizujemy objawy, styl życia i wyniki badań. Jeśli trzeba, zaplanujemy dalszą diagnostykę lub leczenie.
Kluczowe jest leczenie przyczyny problemu, a nie automatyczne wprowadzanie terapii testosteronem. Dalsze kroki mogą obejmować:
Wybór metody zależy od przyczyny problemu, wyników badań i indywidualnej sytuacji pacjenta.
Masz inne pytanie lub nie wiesz, od czego zacząć? Skorzystaj z formularza kontaktowego.