Od dawna czujesz, że coś jest nie tak?
Umów się na
kompleksową diagnostykę
i rozpocznij prawdziwe leczenie.
Hematokryt to % objętości krwinek czerwonych. A bardziej po ludzku, to po prostu poziom zagęszczenia krwi.
Zbyt gęsta krew to hematokryt powyżej 54%, według wytycznych powinno się wtedy tymczasowo odstawić testosteron, czego zdecydowanie nie chcemy nagle robić. Jeśli hematokryt wynosi już 52%, to kluczowe jest podjęcie interwencji w celu obniżenia go.
Jak obniżyć hematokryt?
Nawodnienie
To najbardziej podstawowa interwencja. Powinniśmy przyjmować 30ml/kg masy ciała + to co wypocone na treningu. Skąd masz wiedzieć ile wypociłeś na treningu? Jeśli na przykład korzystasz z aplikacji Fitatu i dodasz tam swoje ćwiczenia, to aplikacja pokaże Ci ile wody dziennie powinieneś wypić. Jeśli nie dodasz ich, to też pokaże, tylko jej ilość będzie wtedy za mała.
Kontrola bezdechu senngo
W postaci niekontrolowanej może mocno podnosić hematokryt, nie powinno się wprowadzać terapii TRT póki nie wyleczy się tej choroby, nie powinno się też rozpoczynać terapii bez przynajmniej wypełnienia kwestionariuszy Stop-BANG i Epworth. Możesz sam je zrobić i jeśli wynik będzie wskazywał na bezdech, warto skontaktować się ze pulmonologiem. Jeśli wynik będzie prawidłowy to nadal w 100% nie wyklucza bezdechu, więc jeśli się tym martwisz, nadal skontaktuj się ze specjalistą.
Hirudoterapia
Nie lewoskrętna witamina C, nie specjalne terapie czosnkiem. Ale coś co również wydaje się bardziej czarną magią niż medycyną – hirudoterapia. To terapia pijawkami, które z jednej strony wypijają krew, z drugiej strony wpuszczają do niej przeciwkrzepliwą substancję — hirudynę. W praktyce pacjenci mają zauważalne już po 3 sesjach z pijawkami.
Treningi aerobowe
Lub bardziej zrozumiała nazwa – cardio. Ich większa ilość również może obniżyć hematokryt. Z tym rodzajem treningów jednak nie powinno się przesadzać, w mojej ocenie maksymalna ilość to 2-3 takie treningi. Jeśli nudzi Cię bieganie, to osobiście bardzo polecam treningi bokserskie.
Zmiana dawkowania testosteronu
I nie chodzi tu nawet o zejście z dawki (choć też można), bo daje to ryzyko zejścia poniżej pożądanego poziomu. Chodzi tu o podzielenie dawki, przykładowo nadal w tygodniu przyjmujesz 100mg, ale jest to podzielone na kilka wkłuć. U niektórych osób jednak częstsze wkłucia podnoszą hematokryt, sprawa jest tutaj bardzo indywidualna.
Elektroforeza i komora hiperbaryczna
Pacjentom realnie obniżało to hematokryt, jednak takie zabiegi mogą kosztować nawet kilka tysięcy złotych, więc w mojej ocenie trochę nie warto, ale to kwestia indywidualna.
Co może nie zadziałać?
Krwiodawstwo
Choć społecznie popierane, to podobnie jak upusty krwi niestety często nie działa na hematokryt. W praktyce po takich zabiegach organizm zwiększa produkcję krwi by wrócić do stanu sprzed tego zabiegu. Nie mniej jednak zachęcam do oddawania krwi jeśli nie przeczy to Twojej religii, przekonaniom, lub nie przeszkadza Ci w tym Twój stan zdrowia.
Zamiana na żel
W kontekście hematokrytu działa, ale w kontekście prawidłowych stężeń testosteronu już nie działa. W praktyce bardzo ciężko jest osiągnąć odpowiednie stężenia stosując dostępne w Polsce żele, a to prowadzi do nawrotu objawów niedoboru.
Słyszałem też, że może pomóc sok z grejpfruta, taki wyciskany a nie z kartonu, jednak jak na razie nie spotkałem nikogo, kto by tę metodę przetestował i potwierdził.
nie zawsze przyczyną musi być testosteron
Hematokryt rośnie w trakcie pobytów w górach, raczej dłuższych, a także w niektórych chorobach jak czerwienica prawdziwa, zbyt wysoki hematokryt zawsze powinien być odpowiednio kontrolowany.
Problem może co prawda występować na dobrze prowadzonym TRT, jednak częściej występuje na cyklu, przez większe stężenia testosteronu. Nie zajmujemy się tutaj cyklem i zawsze go odradzamy, jeśli jednak już na nim jesteś, pamiętaj o odbloku. Tutaj przeprowadzamy go bez piętnowania.
Oczywiście jedna metoda sprawdzi się u Ciebie, podczas gdy inna nie będzie działać. W prowadzeniu terapii testosteronem warto postawić na wsparcie właściwego specjalisty.
Źródła
Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, Hayes FJ, Hodis HN, Matsumoto AM, Snyder PJ, Swerdloff RS, Wu FC, Yialamas MA. Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018 May 1;103(5):1715-1744.
Ory J, Nackeeran S, Balaji NC, Hare JM, Ramasamy R. Secondary Polycythemia in Men Receiving Testosterone Therapy Increases Risk of Major Adverse Cardiovascular Events and Venous Thromboembolism in the First Year of Therapy. J Urol. 2022 Jun;207(6):1295-1301.
Pastuszak AW, Gomez LP, Scovell JM, Khera M, Lamb DJ, Lipshultz LI. Comparison of the Effects of Testosterone Gels, Injections, and Pellets on Serum Hormones, Erythrocytosis, Lipids, and Prostate-Specific Antigen. Sex Med. 2015 Aug;3(3):165-173.
Ohlander SJ, Varghese B, Pastuszak AW. Erythrocytosis Following Testosterone Therapy. Sex Med Rev. 2017 Jul;5(3):339-348.
Chen L, Pivetta B, Nagappa M, Saripella A, Islam S, Englesakis M, Chung F. Validation of the STOP-Bang questionnaire for screening of obstructive sleep apnea in the general population and commercial drivers: a systematic review and meta-analysis. Sleep Breath. 2021 Dec;25(4):1741-1751.
Lundy SD, Parekh NV, Shoskes DA. Obstructive Sleep Apnea Is Associated With Polycythemia in Hypogonadal Men on Testosterone Replacement Therapy. J Sex Med. 2020 Jul;17(7):1297-1303.
Bond P, Verdegaal T, Smit DL. Testosterone therapy-induced erythrocytosis: can phlebotomy be justified? Endocr Connect. 2024 Oct 1;13(10):e240283.
White J, Petrella F, Ory J. Testosterone therapy and secondary erythrocytosis. Int J Impot Res. 2022 Nov;34(7):693-697.
Cannarella R, Gusmano C, Leanza C, Garofalo V, Crafa A, Barbagallo F, Condorelli RA, Vignera S, Calogero AE. Testosterone replacement therapy and vascular thromboembolic events: a systematic review and meta-analysis. Asian J Androl. 2024 Mar 1;26(2):144-154.
Wheeler KM, Smith RP, Kumar RA, Setia S, Costabile RA, Kavoussi PK. A Comparison of Secondary Polycythemia in Hypogonadal Men Treated with Clomiphene Citrate versus Testosterone Replacement: A Multi-Institutional Study. J Urol. 2017 Apr;197(4):1127-1131.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Skorzystaj z pomocy specjalisty
Umów konsultację online i omów swoje wyniki z lekarzem.
Na konsultacji przeanalizujemy objawy, styl życia i wyniki badań. Jeśli trzeba, zaplanujemy dalszą diagnostykę lub leczenie.
Kluczowe jest leczenie przyczyny problemu, a nie automatyczne wprowadzanie terapii testosteronem. Dalsze kroki mogą obejmować:
Wybór metody zależy od przyczyny problemu, wyników badań i indywidualnej sytuacji pacjenta.
Masz inne pytanie lub nie wiesz, od czego zacząć? Skorzystaj z formularza kontaktowego.
Źródła:
Wiedza w tym artykule wynika z doświadczenia, relacji pacjentów i wiedzy mojej mentorki Pani dr.n.med. Marty Mazur, dlatego nie cytuję tu źródeł.